هدف. سولفور موستارد که به عنوان گاز خردل ‏‎(MSG)‎‏ شناخته می‌شود و در جنگ ايران ـ عراق استفاده شد ‏مسئول آسيب شيميايی حدود ۱ ميليون بيمار ايرانی است. به نظر می‌رسد که اين بيماران در خطر بيشتری برای ابتلا ‏به استئوپروز به دليل استفاده از کورتيکواستروئيدها جهت درمان عوارض مزمن و در پاره‌ای موارد به علت ‏هايپوگوناديسم باشند. ‏

مواد و روش کار. اين مطالعه يک مطالعهٔ مقطعی ست که بر روی ۵۶ مجروح شيميايی مورد مواجهه با گاز ‏خردل (ارجاع داده شده به بيمارستان بقيه‌الله (عج)) و ۲۹ مرد سالم انجام شد. اندازه‌گيری تراکم معدنی استخوان ‏‎(BMD)‎‏ در استخوان فمور و ستون مهره‌ها با استفاده از تکنيک ‏dual energy x-ray absorptiometry (DEXA)‎‏ ‏انجام شد. اطلاعات جمع‌آوری شده با استفاده از نرم‌افزار ‏SPSS‏ نگارش‏‎13 ‎‏ مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. ‏‏05/0‏P<‎‏ به عنوان سطح معنی‌دار در نظر گرفته شد.

‏نتايج. اختلاف ميانگين تراکم استخوانی در ميان بيماران با سابقه تماس با گاز خردل و افراد سالم معنی‌دار بود ‏‏(00/0=‏P‏). به طور کلی با ارزيابی‌های کمی ۳۹/۵ درصد استئوپروز، ۴۶/۵ درصد استئوپنی و ۱۴ درصد تراکم معدنی ‏نرمال در بين بيماران شيميايی مواجهه يافته به دست آمد. يک رابطه معنی‌دار بين تماس با گاز خردل و استئوپروز ‏وجود داشت (00/0=‏P‏). بين شاخص توده بدنی ‏‎(BMI)‎‏ و تراکم معدنی استخوانهای ستون‌مهره‌ها و فمورال ارتباط ‏معنی‌داری پيدا نشد (05/0=‏P‏). ‏

بحث. يک کاهش مشخص در ميزان تراکم استخوانهای فمورال و ستون مهره‌ها در بين بيماران مواجهه شده با گاز ‏خردل وجود داشت. نتايج نشان دهنده افزايش خطر شکستگی در اين بيماران است که می‌تواند شرايط آنها را بدتر ‏کند. تجويز عوامل محافظت کننده استخوان می‌تواند برای اين بيماران سودمند باشد. ‏