اهداف. سولفور موستارد كه به عنوان گاز خردل ‏‎(MSG)‎‏ شناخته مي‌شود و در جنگ ايران ـ عراق استفاده شد ‏مسئول آسيب شيميايي حدود ۱ ميليون بيمار ايراني است. به نظر مي‌رسد كه اين بيماران در خطر بيشتري براي ابتلا ‏به استئوپروز به دلیل استفاده از كورتيكواستروئيدها جهت درمان عوارض مزمن و در پاره‌اي موارد به علت ‏هايپوگوناديسم باشند. ‏

روش ها. این مطالعه يك مطالعهٔ مقطعي ست كه بر روي ۵۶ مجروح شيميايي مورد مواجهه با گاز ‏خردل (ارجاع داده شده به بيمارستان بقيه‌الله (عج)) و ۲۹ مرد سالم انجام شد. اندازه‌گيري تراكم معدني استخوان ‏‎(BMD)‎‏ در استخوان فمور و ستون مهره‌ها با استفاده از تكنيك ‏dual energy x-ray absorptiometry (DEXA)‎‏ ‏انجام شد. اطلاعات جمع‌آوری شده با استفاده از نرم‌افزار ‏SPSS‏ نگارش‏‎13 ‎‏ مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. ‏‏05/0‏P<‎‏ به عنوان سطح معني‌دار در نظر گرفته شد. ‏ یافته ها. اختلاف ميانگين تراكم استخواني در ميان بيماران با سابقه تماس با گاز خردل و افراد سالم معني‌دار بود ‏‏(00/0=‏P‏). به طور كلي با ارزيابي‌هاي كمي ۳۹/۵ درصد استئوپروز، ۴۶/۵ درصد استئوپني و ۱۴ درصد تراكم معدني ‏نرمال در بين بيماران شيميايي مواجهه يافته به دست آمد. يك رابطه معني‌دار بين تماس با گاز خردل و استئوپروز ‏وجود داشت (00/0=‏P‏). بين شاخص توده بدني ‏‎(BMI)‎‏ و تراكم معدني استخوانهاي ستون‌مهره‌ها و فمورال ارتباط ‏معنی‌داری پيدا نشد (05/0=‏P‏). ‏

نتیجه گیری. يك كاهش مشخص در ميزان تراكم استخوانهاي فمورال و ستون مهره‌ها در بین بيماران مواجهه شده با گاز ‏خردل وجود داشت. نتايج نشان دهنده افزايش خطر شكستگي در اين بيماران است كه مي‌تواند شرايط آنها را بدتر ‏كند. تجويز عوامل محافظت كننده استخوان مي‌تواند براي اين بيماران سودمند باشد. ‏